İşitme engelli kullanıcılar yazılı Türkçeyi neden her zaman kolay anlamaz?
"Sitemizde her şey yazılı, altyazılarımız da var. İşitme engelli kullanıcılar zaten okuyabilir" düşüncesi çok yaygın. Oysa ana dili Türk İşaret Dili olan birçok işitme engelli kişi için yazılı Türkçe, sonradan öğrenilen ikinci bir dildir. Bu yazıda nedenlerini ve web siteleri için ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
Türk İşaret Dili, Türkçenin işaretli hâli değildir
Türk İşaret Dili (TİD), kendi kelime dağarcığı ve dilbilgisi olan, görsel ve bağımsız bir dildir. Anlam el biçimi, hareket, işaretin yapıldığı yer ve yüz ifadeleriyle birlikte oluşur.
Türkçe ise eklerle çalışan bir dildir: "ev-im-de", "okul-a", "arkadaş-ım-dan". Dilbilimciler, TİD'de Türkçedeki durum eklerinin bugüne kadar bir karşılığının tespit edilmediğini belirtiyor. Bu, iki dil arasındaki farkın yalnızca bir örneği.
İkinci dil olarak Türkçe
İşaret dilini ana dili olarak edinen bir çocuk, Türkçeyi duyarak değil, çoğunlukla okuyarak ve yazarak öğrenir. Boğaziçi Üniversitesi'nden araştırmacıların derlediği çalışmalar, işitme engelli öğrencilerin ve yetişkinlerin yazılı Türkçede şu konularda zorlandığını gösteriyor:
- Durum eklerinin ve iyelik eklerinin doğru kullanımı
- Kelime seçimi
- Özne-yüklem uyumu
- Okuduğunu anlama
Aynı araştırmacılar, işitme engelli yetişkinlere yönelik web tabanlı bir Türkçe öğrenme malzemesi geliştirmiş ve kısa vadede belirgin bir gelişme gözlemlemiştir. Bu da sorunun yeteneğe değil, dile erişime dair olduğunu gösteriyor.
Bu, her işitme engelli kişinin okumakta zorlandığı anlamına gelmez. Yazılı Türkçeyi çok iyi kullanan birçok işitme engelli birey vardır. Ama bir web sitesi, tüm işitme engelli kullanıcılarının metni rahatça anlayacağını varsayamaz.
Web siteleri için ne anlama geliyor?
- Altyazı gerekli ama yeterli değil. Altyazı, sesi metne çevirir. Ancak metnin kendisi ikinci dilde ise anlamak yine zor olabilir.
- Karmaşık metinler en büyük engeldir. Sözleşme koşulları, başvuru adımları, ücret açıklamaları ve resmî duyurular, en çok desteğe ihtiyaç duyulan içeriklerdir.
- Sade dil herkese yardım eder. Kısa cümleler, açık başlıklar ve adım adım anlatım tüm kullanıcılar için anlaşılırlığı artırır.
- İşaret dili, kendi dilinde erişim sağlar. En önemli içeriklerin Türk İşaret Dili çevirisi, işitme engelli kullanıcının bilgiye kendi dilinde ulaşmasını sağlar.
Nereden başlamalı?
- İşitme engelli kullanıcıların bir işlemi tamamlaması için anlaması gereken sayfaları listeleyin.
- Bu sayfaların metinlerini sadeleştirin.
- Videolarınıza altyazı ekleyin.
- Öncelikli sayfaları Türk İşaret Dili'ne çevirin.
Konuşan Eller web sitesi işaret dili avatarını inceleyin